เครื่องเขิน

นายอนุพงศ์ พลประอินทร์

แต่เดิมนั้น เครื่องเขินส่วนใหญ่มีโครงเป็นไม้ไผ่สานหรือไม้จริง ต่อมาได้มีีการทดลองนำวัสดุอื่น ๆ มาใช้ทำโครงเครื่องเขิน เช่น กระดาษ กระดาษอัด ผ้า ดินเผา แก้ว โลหะ และพลาสติก เป็นต้น ซึ่งผลที่ออกมาต่างก็มีลักษณะที่ดีและไม่ดี คงทนบ้าง ไม่คงทนบ้าง คุณสมบัติพิเศษของยางรัก เคลือบทาเพื่อรักษาเนื้อหรือผิววัสดุให้คงทน

ยางรัก เป็นยางที่ได้จากต้นรัก ยางรักเป็นยางรักดิบบริสุทธิ์ไม่มีสิ่งเจือปนและต้องไม่มี ีน้ำมากสังเกตดูได้จากยางรักที่ดีจะไม่มีวาวขาว มีกลิ่นหอม ยางรักเมื่อเอาออกจากปี๊บให้กรองด้วยกระดาษสาหรือผ้าขาวเก็บไว้ในถ้วยหรือกะละมังเล็ก ๆ แล้วใช้กระดาษไขหรือกระดาษสีน้ำตาลปิดยางรักไว้ เพื่อไม่ให้ยางรักถูกกับอากาศ ถ้ายางรักถูกกับอากาศจะทำให้ยางรักแข็งตัว ยางรักที่เก็บไว้ให้เขียน วัน เดือน ปีไว้ด้วย เพื่อกันลืม

การลงรัก

ผสมยางรักกับน้ำมันก๊าด ในอัตราส่วน 1 : 2 ใช้แปรงจุ่ม ทาบนโครงให้ทั่ว
ลงสมุกหยาบ สมุกหยาบได้มาจากยางรักกับผงอิฐที่ผ่านตะแกรงเบอร์ 100-120 ผสมกันใน อัตราส่วน 1 : 1 การผสมสมุกให้ผสมบนแผ่นกระจกโดยใช้พายผสม เมื่อเข้ากันดีแล้วใช้พายหรือแปรง ฉาบหรือทาลงบนโครง การลงสมุกหยาบก็เพื่อปรับพื้นให้เรียบ สมุกเมื่อทาลงบนผลิตภัณฑ์แล้วทิ้งไว้ 3-7 วันให้แห้ง หลังจากนั้นนำไปขัด การขัดสมุกหยาบขัดด้วยกระดาษทรายแห้ง (กระดาษทรายขัดไม้) เบอร์ 2 หรือกระดาษทรายน้ำหมายเหตุ : สมุกจะแห้งพร้อมที่จะขัดได้ขึ้นอยู่กับฤดูกาล เช่น สมุกเมื่อลงใน ฤดูฝนอากาศชื้นจะทำให้สมุกแห้งเร็ว ลงพื้นไว้ประมาณ 3 วันก็ขัดได้ ถ้าเป็นฤดูร้อนอากาศแห้งต้องทิ้งไว้ 7 วัน สมุกถึงจะแห้งพร้อมที่จะขัดได้
1. ลงสมุกละเอียด สมุกละเอียดได้มาจากการผสมยางรักกับผงดินขาวในอัตราส่วน 1 : 2 การลงสมุกละเอียดเพื่อปรับพื้นที่ให้เนียน และละเอียดยิ่งขึ้น การลงสมุกลงด้วยพายหรือแปรงทิ้งไว้ประมาณ 3-7 วัน รอจนแห้งขัดด้วยกระดาษทรายน้ำ เบอร์ 220 การขัดกระดาษทรายต้องขัดกับน้ำจะทำให้ไม่เปลืองกระดาษทรายและขัดง่าย
2. ทารักรองพื้น เมื่อทาเสร็จแล้วต้องทิ้งไว้ในตู้อบ 7 วัน รักจึงจะแห้งอัตราส่วนรักรองพื้น
1. รักดิบ 1 กก.
2. รักเชื้อ 1 ถ้วยแกง
3. แมกนีเซียม 5 กรัม
4. โปแตสเซียม 1 กรัม
5. น้ำ 100 กรัม
เมื่อผสมแล้ว นำไปตั้งไฟให้โปแตสเซียมละลาย
การทำรักเชื้ออัตราส่วนผสม
1. รักดิบ 40 กรัม
2. ผงเหล็ก 100 กรัม
3. น้ำยางตะโกพอประมาณ
4. น้ำส้มสายชูพอประมาณ
ต้องทิ้งไว้ 1-2 คืน (ใส่ผงเหล็กลงไปเพราะยางรักจะได้ไม่เปลี่ยนสีและทำให้ยางรักดำ) การขัดรักรองพื้นขัดด้วยกระดาษทรายน้ำเบอร์ 320 โดยขัดกับน้ำ
5.5 ทารักชั้นกลาง คือใช้รักรองพื้นทาซ้ำครั้งที่ 2 แล้วทิ้งไว้ 3-7 วันรอให้แห้ง แล้วขัดด้วยกระดาษ
ทรายน้ำเบอร์ 320 โดยขัดกับน้ำ (เหมือนข้อ 5.4)
5.6 ทารักเงา ใช้รักเงาทาแล้วนำไปอบในตู้อบ 7 วัน เมื่อแห้งแล้วนำไปใช้งานต่อไป
การทำรักเงา อัตราส่วนผสม
1. ยางรัก 2 กก.
2. รักเชื้อ 1 ถ้วยแกง
3. แมกนีเซียม 1 กรัม
4. โปแตสเซียม 1 กรัม
5. น้ำ 100 กรัม
6. น้ำมันถั่ว 150 กรัม
3. การทำลวดลาย โดยการตกแต่งตามที่ออกแบบไว้ เช่น การทำลายปิดทองรดน้ำการประดับด้วยเปลือกไข่

Tags: Lacquer ware, ประวัติความเป็นมาของเครื่องเขิน, เครื่องเขิน