เรือยาวศักดิ์ศรีแห่งสายน้ำ
source: รายการกบนอกกะลา
การแข่งขันเรือยาวประเพณี เป็นประเพณี ที่มีมายาวนานกว่า 100 ปี เป็นการเชื่อมสัมพันธ์ไมตรี ระหว่างผู้คนในแต่ละท้องถิ่นในแต่ละจังหวัด และที่สำคัญได้สะท้อนชีวิตที่มีความสัมพันธ์ กับท้องน้ำของคนไทย
การแข่งขันเรือยาวประเพณีมิใช่เป็นแค่กีฬาทาง น้ำ หรือว่าเป็นประเพณีพื้นบ้านเท่านั้น แต่ยังมีความหมายถึงสัญญลักษณ์ตัวแทนของชุมชน และท้องถิ่น
นอกจากเรือยาวจะบรรทุกฝีพายร่วมหลายสิบชีวิต ยังบรรทุกศักด์ศรีของชุมชนลงไปบนเรือด้วย แชมป์หรือไม่ได้แชมป์ ไม่สำคัญเท่ากับการแข่งขันที่ขาวสะอาด รวมถึงได้มีโอกาสมาร่วมแรงร่วมใจ ส่งเสียงเชียร์จากชุมชนท้องถิ่นของเราเอง
วีถีชีวิตแห่งสายน้ำ ชุมชน และวัด สู่วัฒนธรรมการแข่งขันเรือยาวประเพณี จากจุดเริ่มต้นของภูมิปัญญาในการรังสรรค์ ผ่านช่างฝีมือดีเพื่อให้ได้ซึ่งเรือสักลำหนึ่ง พิธีกรรม ความเชื่อของคนกับเรือที่ยากจะแยกออกจากกัน และเบื้องหลังของการฟิตซ้อมและการคุมทีมกับคนร่วมครึ่งร้อยอันมีหัวใจดวง เดียวกัน สู่เส้นทางของสายน้ำแห่งชัยชนะ โดยมีศักดิ์ศรีของคุ้มวัดเป็นเดิมพัน "ช่างนั้นหาง่ายกว่าหาไม้เสียอีก” ช่างดำ หลังสวน ช่างขุดเรือรุ่นเก่าเล่าให้ฟัง
ช่างทำเรือในเมืองนั้นมีสายภูมิภาค และหลายตระกูล ซึ่งแต่ละตระกูลช่างก็จะมีฝีมือ และเอกลักษณ์การขุดเรือเฉพาะตัว และเรือที่นิยมนำมาเป็นเรือแข่งนั้นคือเรือขุด ที่ต้อขุดจากไม้เนื้อแข็งทั้งต้น ซึ่งปัจจุบัน การหาไม้เพื่อขุดเรือก็หายาก โชคดี ที่ปีนี้ มีการพบไม้ตะเคียนใหญ่ที่ จ. นครพนม และเห็นกระบวนขุดเรือทั้งลำจากไม้ต้นเดียว ที่ จ. สกลนคร ใช้เวลากว่าหนึ่งเดือนต่อเรือหนึ่งลำ ซึ่งกระบวนการทุกอย่างเป็นภูมิปัญญาและประสบการณ์เฉพาะตัวโดยไม่ลืมที่จะ พ่วงความเชื่อทางไสยศาสตร์ควบคู่ไปด้วย เส้นทางของสายน้ำนำพาให้รู้จักประเพณีการแข่งขันเรือยาวแต่ละท้องถิ่นด้วย ซึ่งแต่ละท้องถิ่นจะมีเอกลักษณ์ที่แตกต่างกันไปอย่างจังหวัดน่าน ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นจังหวัดที่มีเรือแข่งมากที่สุดกว่าร้อยลำและสวยงามที่สุด ในประเทศ โดยที่โขนเรือจะแกะสลักเป็นรูปพระยานาค ชูคอสง่าอ้าปากอย่างน่าเกรงขาม ส่วนหางก็ทำเป็นหางพญานาคเช่นเดียวกัน ซึ่งพูดได้ว่าเป็นเสน่ห์อีกอย่างหนึ่งของชาวล้านนา ส่วนการแข่งขันที่ดุเดือดและเป็นหนึ่งเดียวในสยามเช่นเดียวกันคือ การขึ้นโขนชิงธง ของชาวหลังสวน จังหวัดชุมพร ซึ่งเป็นการตัดสินโดยยึดการชิงธงเป็นหลัก โดยนายหัวเรือจะโยนไม้พายทิ้งน้ำเมื่อใกล้ธง และจะพาตัวเองไต่ไปบนโขนเรือเพื่อที่จะชิงธงให้ได้ก่อนคู่แข่ง ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมแห่งลุ่มน้ำหลังสวนอย่างแท้จริง
นอกเหนือไปจากภูมิปัญญาของบรรพบุรุษที่ถ่ายทอดการขุดเรือ จากรุ่นหนึ่ง สู่รุ่นหนึ่งแล้ว ประเพณีการแข่งเรือยาวก็ถูกสืบทอดมาเป็นเวลากว่าร้อยปี ประเพณีที่รวมใจคนในชุมชนเป็นหนึ่งเดียว เรือยาว มรดกทางสายน้ำที่สามารถเชื่อมคน ชุมชน และวัดเข้าไว้ด้วยกันอย่างลงตัว และเหนือสิ่งอื่นใดคือการได้หล่อหลอมดวงใจเป็นหนึ่งเดียวของฝีพายกว่าครึ่ง ร้อยโดยมีเกียรติและศักดิ์ศรีของคุ้มวัดเป็นเดิมพัน ติดตามเรื่องราวของเรือยาวประเพณี ตั้งแต่การพบไม้ใหญ่ การขุดเรือ การฝึกซ้อม และสุดยอดของการแข่งขัน ที่สวยงามอลังการ์
แม้ว่าชัยชนะนั้นเป็นจุดมุ่งหมายสูงสุด และเป็นปลายทางสุดท้ายที่ทุกคนหวัง จะได้ชัยชนะนั้นมาครอบครอง แต่ว่าตำแหน่งชนะเลิศ นั้นมีเพียงตำแหน่งเดียวเท่านั้น
ทั้งนี้ทั้งนั้น สิ่งสำคัญที่สุดในการแข่งขันเรือยาวไม่ได้อยู่ที่ผลแพ้-ชนะ หรือว่าเงินรางวัลเท่านั้น แต่น่าจะเป้นสิ่งที่ชุมชนในแต่ละท้องถิ่นได้มีโอกาสมาส่งเสียงเชียร์เรือยาว ประจำท้องถิ่นของตน ได้มีโอกาสอวดศักดิ์ศรีของท้องถิ่นของตนเองเป็นหลัก เพราะหัวใจของการแข่วขันเรือยาวน่าจะอยู่ที่ความสมัครสมานของผู้คนในชุมชน
และตราบที่เรือยาวยังไม่ผุพัง ช่างขุดเรือยังไม่สูญหายไปไหน สายน้ำยังไม่เหือดแห้ง และผู้คนยังไม่ละทิ้งถิ่นฐานบ้านเกิอของตนเอง ตราบนั้นประเพณีการแข่งเรือยาว ก็ยังคงอยู่คู่สังคม และชุมชนไทยตามชนบทตราบนานเท่านาน
